Con motivo del Día Internacional de las Naciones Unidas en Apoyo de las Víctimas de la Tortura, Amnistía Internacional apuesta por visibilizar este año a gallegos que presentaron querellas por las torturas ejecutadas por la dictadura franquista en los 70. Suso Vázquez, Xosé María Brañas, Paco Montes y Manolo Reboiras relatan sus casos
Marta G. Brea
Carolina Sertal
Han pasado 50 años y, aunque con unas instalaciones bastante cambiadas, sus miradas reconocen perfectamente las galerías de reclusión adornadas en la actualidad con diversas obras de arte, también el panóptico en el que el guardia los recepcionaba tras las detenciones y regentado hoy por una instalación artística o las celdas en las que permanecieron semanas reconvertidas ahora en zonas de tránsito para visitantes al museo vigués. Recorren el interior del MARCO Suso Vázquez, Paco Montes, Manolo Reboiras y Xosé María Brañas mientras dignifican el espacio, al menos durante unas horas, abordando a través de sus propios recuerdos uno de los episodios del franquismo que sienten más «olvidado» e «ignorado» por instituciones y sociedad: las torturas ejecutadas por la dictadura en la década de los 70.

De izquierda a derecha, Paco Montes, Manolo Reboiras, Xosé María Brañas y Suso Vázquez. / Marta G. Brea
Con motivo de la conmemoración del Día Internacional de las Naciones Unidas en Apoyo de las Víctimas de la Tortura, que tendrá lugar este viernes, Amnistía Internacional ha apostado en Vigo por visibilizar en una campaña específica para la ocasión a gallegos que presentaron en su momento querellas por crímenes de lesa humanidad, denunciando las torturas, vejaciones y malos tratos que sufrieron a manos de agentes de la Jefatura de Policía y la Guardia Civil durante sus detenciones en 1975 y 1976.
Es Manolo Reboiras quien empieza relatando su caso rememorando que, «completamente destrozado», cuando se cumplía un mes del asesinato de su hermano, Moncho Reboiras, tuvo lugar su primera detención. «Eu ía facer un encargo familiar, a lápida para a tumba do meu rimán. Estaba destrozado e fixen o que non debía facer, pero é que me saíu da alma, que foi unha pintada que poñía: ‘Policía asasina. Abaixo a ditadura’. Fun detido pola Garda Civil logo de localizarme cando ía cara casa dos meus avós e aí comezaron os interrogatorios, que cantara, que onde estaba o comando, e acabaron levándome para o cuartel. Eran uns brutos, empezaron a golpes e cando se cansaron, un garda civil colleu a pistola, púxoma na fronte e fixo que xogaba á ruleta rusa namentres con comentarios xocosos dicía: ‘Tiveches sorte, a primeira non saíu, a segunda xa veremos’», cuenta Reboiras.
Aquella detención se produjo a finales de septiembre de 1975 en Padrón, desde donde fue trasladado al cuartel central de A Coruña, en donde le aplicaron otro tipo de técnicas. Manolo Reboiras narra que «a detención coincidiu coa nova dos asasinatos en Madrid de Baena, Sánchez-Bravo, García Sanz e os dous vascos. Alí non deixaban de berrar, con insultos cara eles e impedindo que durmira. O meu gran ‘delito’ foi unha pintada e ser irmán de Moncho».
Un garda civil colleu a pistola, púxoma na fronte e fixo que xogaba á ruleta rusa. O meu gran ‘delito’ foi unha pintada e ser irmán de Moncho
La querella que Manolo Reboiras presentó por este episodio es de todas las que los represaliados gallegos de la época presentaron a través de la coordinadora CEACUA la única admitida a trámite, explicando el hermano de Moncho que «a través da fiscal de Memoria Democrática conseguimos que a xuíz aceptara e estamos agardando agora por algún xesto, que me chame a declarar e que busque o historial daquela famosa detención». Por otra parte, Reboiras indica que «polo que lle pasou ao meu irmán, custoume entender que aquilo tamén fora grave. Cando presentamos as querelas viñeron psicólogas profesionais, homologadas pola ONU, que nos interrogaron a todos e elas demostraron que tanto os interrogatorios ás altas horas da madrugada, xogar coa pistola poñéndoma na cabeza, os golpes e insultos foron técnicas de tortura pura e dura».

De izquierda a derecha, Xosé María Brañas, Suso Vázquez, Paco Montes y Manolo Reboiras, en el centro de Príncipe, en Vigo. / Marta G. Brea
A su lado, Xosé María Brañas, quien interpuso una querella contra agentes miembros de la Brigada Regional de Investigación social de la Jefatura Superior de Policía de A Coruña y de la Sección Local de Investigación Social adscrita a la Comisaría del Cuerpo General de Policía de Lugo por su detención en agosto de 1975, recuerda que tras estar con Moncho Reboiras el fin de semana y llevarlo a Ferrol, «pasei por Lugo a por uns compañeiros vascos e cando viñamos para Vigo, nunha curva moi pechada en Guntín, xa nos detiveron e nos levaron para o cuartel, onde había un que nos apuntaba coa culata do fusil. Logo metéronnos nun furgón da Garda Civil para levarnos até A Coruña e, no camiño, fixeron unha parada para meternos nun lugar estraño con piso de terra e sen ventás, onde comezaron os primeiros interrogatorios a sopapo limpo. Finalmente, despois acabamos na comisaría da Coruña».
Fue en la ciudad herculina donde la violencia contra Brañas se recrudeció, puesto que relata que, nada más llegar apareció un guardia preguntando por «quién era el de Vimianzo»: «Retorceume os brazos, esposoume ao máximo e a puñadas. Mentres me subían, a escaleira estaba chea de policías e o mesmo, a puñadas e a patada limpa, ata que me meteron nun cuarto no que estiveron ‘xogando’ comigo a patadas, daba igual que fora para a cara, para o peito, e así estiven 72 horas como mínimo ata que empezaron a sacar información colléndome unhas chaves que me dera Moncho. Ao estar esposado, incháronme as mans de tal maneira que me quedou a marca do reloxo. Non foi ata o noveno día que me puiden meter nunha ducha e xa vin que tiña o peito de cor morada, os ombros cheos de paus, a cara máis ancha por abaixo que por enriba...».
Frente a Brañas y Reboiras, Paco Montes y Suso Vázquez cuentan que compartieron detención en Vigo en 1976 a pesar del cuidado que pusieron para llevar a cabo la lucha antifranquista en la clandestinidad. Así, Suso Vázquez explica que «a Paco xa o tiñan fichado, pero de min non sabían nada porque eu estaba en Barcelona cando asasinaron a Moncho. Aquel momento foi moi importante porque a represión agudizouse moito e nós alternabámonos en distintos pisos para manter o aparello central de propaganda contra a ditadura. Estabamos na clandestinidade total, faciamos unha vida moi solitaria, pero foron facéndonos seguimento e finalmente detivéronnos. Leváronnos a uns calabozos que eran deleznables e todo foron insultos, ameazas, sen deixarnos durmir. Soltáronnos antes da Lei de Amnistía e tivemos que pagar 50.000 pesetas, que daquela era moito».
Cap comentari:
Publica un comentari a l'entrada